Шетелдік үшін Қазақстанда ЖШС ашу немесе АХҚО (AIFC) компаниясы: 2026 жылы нені таңдаған жөн

Шетелдік үшін Қазақстанда ЖШС ашу – қазақстандық нарыққа шығудың жалғыз жолы емес. Классикалық ЖШС тіркеумен қатар шетелдік инвестор «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО, AIFC) компания құра алады: бұл – өз құқығы, тәуелсіз соты және 2066 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылатын салық босатулары бар юрисдикция. Қысқаша жауап мынадай: ішкі нарықтағы операциялық бизнеске (сауда, өндіріс, жергілікті клиенттерге қызмет көрсету) көп жағдайда ЖШС қолайлы; қаржылық, инвестициялық, холдингтік және кәсіби қызметтерге – АХҚО компаниясы. Төменде екі режимді 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылатын ҚР жаңа Салық кодексін ескере отырып егжей-тегжейлі салыстырамыз.

Шетелдік жеке және заңды тұлғалар Қазақстанда ЖШС құруға құқылы, оның ішінде 100 пайыз шетелдік қатысуы бар ЖШС де құра алады; жекелеген салалық шектеулер (БАҚ, күзет қызметі және бірқатар өзге сала) арнайы заңдармен белгіленген және тіркеуді бастағанға дейін тексеруді талап етеді. Құқықтық негізді ҚР Азаматтық кодексі, «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» 1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220-I ҚР Заңы және «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» 1995 жылғы 17 сәуірдегі № 2198 ҚР Заңы құрайды.
Құжаттар және тіркеу тәртібі
№ 2198 Заңның 6 және 6-1-баптары шетелдік қатысуы бар ЖШС тіркеуге қосымша талаптар қояды: құрылтайшы – шетелдік заңды тұлға сауда тізілімінен заңдастырылған (апостиль қойылған) үзіндіні немесе тіркелген елінің құқығы бойынша заңды тұлға мәртебесін растайтын өзге құжатты қазақ және орыс тілдеріне нотариат куәландырған аудармасымен бірге ұсынады; құрылтайшы-шетелдік (жеке тұлға) – паспортының нотариат куәландырған аудармасы қоса берілген көшірмесін ұсынады. Құжаттарды тапсырғанға дейін құрылтайшы-шетелдік бизнес-иммигрант мәртебесінде болуын заңдастыруға міндетті: визалық режимдегі мемлекеттердің азаматтарына С5 санатындағы бизнес-иммигрант визасы, визасыз мемлекеттердің (ЕАЭО елдерін қоса алғанда) азаматтарына бизнес-иммигранттың уақытша тұру рұқсаты (УТР) ресімделеді. Мұндай визасыз немесе УТР-сыз заңды тұлға құруға және қатысушылар құрамына кіруге жол берілмейді; талап жеке тұлғаларға қатысты және ҚР-да тұруға ықтиярхаты барларға қолданылмайды («Халықтың көші-қоны туралы» 2011 жылғы 22 шілдедегі № 477-IV ҚР Заңының 6-1, 39 және 40-баптары). Құрылтайшыға ЖСН беріліп, ЭЦҚ ресімделеді. Құжаттар «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы (ХҚКО) арқылы тапсырылады: құрылтайшысы шетелдік ЖШС-ні egov.kz порталы арқылы онлайн тіркеу іс жүзінде техникалық тұрғыдан қолжетімсіз. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін тіркеу алымы алынбайды.
ЖШС жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері 100 АЕК құрайды; шағын кәсіпкерлік субъектісі болып табылатын ЖШС үшін ол нөлдік деңгейде белгіленген (№ 220-I Заңның 23-бабы).
2026 жылы ЖШС-ге түсетін салық жүктемесі
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР жаңа Салық кодексі қолданылады. Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ЖШС үшін негізгі параметрлер мынадай: корпоративтік табыс салығы – 20% (банктер мен ойын бизнесі үшін – 25%, әлеуметтік сала мен ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін төмендетілген мөлшерлемелер қолданылады); ҚҚС – 16% (ҚР СК 503-бабының 1-тармағы), тауарлар мен қызметтердің жекелеген санаттары бойынша төмендетілген мөлшерлемелермен; ҚҚС бойынша міндетті есепке қою шегі 10 000 АЕК-ке дейін төмендетілді. Жеке табыс салығының прогрессивті шкаласы енгізілді. Шетелдік қатысушыларға төленетін дивидендтер мен өзге де табыстарға қосарланған салық салуды болдырмау туралы қолданыстағы конвенциялар ескеріле отырып төлем көзінен салық салынады – иелік ету құрылымын жобалау кезінде бұл блок бөлек жоспарлауды талап етеді.

АХҚО – Астана қаласының шегіндегі, 2015 жылғы 7 желтоқсандағы № 438-V «Астана» халықаралық қаржы орталығы туралы» ҚР Конституциялық заңымен белгіленген ерекше құқықтық режимі бар аумақ (бұдан әрі – КЗ). Қатысушыларды тіркеуді орталықтың реттеушісі (AFSA) АХҚО актілеріне сәйкес өзінің цифрлық порталы арқылы жүзеге асырады; ұйымдық-құқықтық нысандар (оның ішінде акцияларымен шектелген жекеменшік компания) орталық актілерінде көзделген және ағылшын моделі бойынша құрылған.
Қолданылатын құқық және дауларды шешу
АХҚО-ның қолданыстағы құқығы ҚР Конституциясына негізделеді және Конституциялық заң мен орталық актілерінен тұрады; бұл актілер Англия мен Уэльс құқығының қағидаттарына, нормаларына және прецеденттеріне, сондай-ақ әлемнің жетекші қаржы орталықтарының стандарттарына негізделуі мүмкін (№ 438-V Конституциялық заңның 4-бабы). Қатысушылардың дауларын ҚР сот жүйесіне кірмейтін, ағылшын тілінде жұмыс істейтін тәуелсіз АХҚО Соты (13-бап), сондай-ақ Халықаралық төрелік орталығы (14-бап) қарайды. Трансшекаралық мәмілелер үшін бұл – шетелдік инвесторларға таныс шарттық конструкциялардың болжамдылығы: акционерлік келісімдер, опциондар, кепілдіктер мен растаулар қазақстандық азаматтық заңнамаға бейімделмей, жалпы құқық жүйесінде қолданылады.
2066 жылға дейінгі АХҚО салық жеңілдіктері
АХҚО аумағындағы салық режимі Салық кодексімен, № 438-V Конституциялық заңның 6-бабында белгіленген алып қоюларды ескере отырып айқындалады. 2066 жылғы 1 қаңтарға дейін орталық қатысушылары АХҚО аумағында көрсетілетін, тізбеде айқындалған қаржылық қызметтерден түскен табыстары бойынша КТС төлеуден (6-баптың 3-тармағы), сондай-ақ орталық органдарына және осындай қаржылық қызметтерді көрсететін қатысушыларға көрсетілетін заң, аудиторлық, бухгалтерлік және консалтингтік қызметтерден түскен табыстары бойынша КТС төлеуден (4-тармақ) босатылады. 3-тармақта көзделген қызметтер ҚҚС-тан да босатылған (8-2-тармақ). Мұндай қатысушылардың шетелдік қызметкерлері еңбек шарттары бойынша табыстарына ЖТС төлеуден босатылады (6-тармақ); жеке және заңды тұлғалар АХҚО қатысушыларының акциялары мен AIX биржасының ресми тізімдеріндегі бағалы қағаздар бойынша дивидендтер мен құн өсіміне салынатын салықтан босатылады (7-тармақ).
Ең бастысы: жеңілдіктер тіркеу фактісіне емес, қызметтер тізбесіне байланысты. АХҚО қатысушысы болып табылатын компанияның кәдімгі сауда немесе өндірістік қызметіне салық жалпы тәртіппен салынады, ал босатуларды қолдану үшін табыстарды бөлек есепке алу талап етіледі (6-баптың 5-тармағы). Бұған қоса, жаңа Салық кодексі енгізілгеннен кейін жеңілдікті режимнің жекелеген элементтері түзетілді, режимнің өзі BEPS стандарттарына сәйкес келтірілді: босатуларды қолдану орталық актілерінің талаптарын, оның ішінде қатысушының нақты экономикалық қатысуына қойылатын талаптарды сақтаумен байланысты. Құрылымды таңдамас бұрын бұл блокты АХҚО-ның қолданыстағы актілері бойынша тексеру қажет.
Валюта режимі
АХҚО қатысушыларының ақшалай міндеттемелері тараптардың келісімі бойынша кез келген валютада көрсетіліп, орындалуы мүмкін (№ 438-V Конституциялық заңның 5-бабы). «Кәдімгі» ЖШС үшін «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» 2018 жылғы 2 шілдедегі № 167-VI ҚР Заңының жалпы режимі қолданылады, оның ішінде жекелеген валюталық шарттарды есептік тіркеуге қойылатын талаптар.

Төмендегі ұсынымдар – APK Solution жобаларын сүйемелдеу тәжірибесіне негізделген, бұл заңнама талабы емес.
Біріншіден, юрисдикцияны жеңілдіктер көлеміне емес, табыс моделіне қарап таңдаңыз. Егер түсім қазақстандық клиенттерге тауар мен қызмет сатудан қалыптасса, АХҚО босатулары оған, әдетте, қолданылмайды: мұндай жағдайда шетелдік қатысуы бар ЖШС-ні Қазақстанда тіркеген әрі оңай, әрі әкімшілендіруде арзанырақ. Екіншіден, компаниялар тобы үшін аралас құрылым жақсы жұмыс істейді: АХҚО-дағы холдингтік немесе қаржы компаниясы және жалпы юрисдикциядағы операциялық ЖШС – бұл дивидендтер мен құн өсімі бойынша жеңілдікті режимді толыққанды операциялық қызметпен ұштастыруға мүмкіндік береді. Үшіншіден, нақты экономикалық қатысуды (кеңсе, қызметкерлер, ҚР-дағы шығыстар) жоспарлау сатысында-ақ қарастырыңыз: нақты қатысуы (substance) жоқ, қағаз жүзіндегі тіркеу жеңілдіктен айырылу және салық үстеп есептеу қаупін туғызады. Төртіншіден, құжат тапсырар алдында шетелдік қатысуға қойылатын салалық шектеулерді және шетелдік басшыға қатысты көші-қон талаптарын тексеріп алыңыз. Бесіншіден, С5 визасын немесе бизнес-иммигранттың уақытша тұру рұқсатын (УТР) ресімдеуді, ЖСН мен ЭЦҚ алуды және банк шотын ашуды бөлек дайындық кезеңі ретінде жоспарлаңыз: іс жүзінде жалпы іске қосу мерзімін тіркеудің өзі емес, дәл осы кезең айқындайды.

ҚР-да шетелдік қатысуы бар ЖШС тіркеу мен АХҚО-да компания құру – бір-бірімен бәсекелесетін емес, бірін-бірі толықтыратын құралдар. ЖШС ішкі нарыққа үйреншікті континенттік құқық жүйесінде жылдам әрі арзан жол ашады; АХҚО болса ағылшын құқығы ортасын, тәуелсіз сотты және қаржы мен инвестиция бизнесі үшін 2066 жылға дейінгі салық босатуларын ұсынады. Шешім табыс құрылымына, капитал тарту жоспарларына және қолданылатын құқыққа қойылатын талаптарға сүйенуі тиіс. APK Solution командасы екі бағытты да сүйемелдейді – құрылым таңдау мен тіркеуден бастап салықтық жоспарлау мен комплаенске дейін.