Аутсорсингтегі бас бухгалтер

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі №214-VIII ҚР Кодексі) күшіне енді. Бұл бизнес үшін жай ғана өзгерістер емес, салық салу жүйесінің елеулі реформасы: ҚҚС мөлшерлемесі ұлғайды, ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі төмендетілді, арнайы салық режимдерінің саны қысқарды. Осындай өзгерістер жағдайында кәсіпкерлердің алдында маңызды сұрақ туындайды: бас бухгалтерді штатта ұстау тиімді ме, әлде бухгалтерлік қызметті аутсорсингке беру дұрыс па?
Төменде Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сүйене отырып, аутсорсингтегі бас бухгалтердің негізгі артықшылықтарын қарастырамыз. Жалпы сипаттағы пікірлер емес, дәл қазіргі кезеңде бизнес үшін маңызды практикалық мәселелерге назар аударамыз.

Бухгалтерлік аутсорсинг көбінесе штаттағы бухгалтерге «бейресми» балама ретінде қабылданады. Алайда іс жүзінде бұл – Қазақстан Республикасының заңнамасында тікелей көзделген бухгалтерлік есепті ұйымдастыру нысаны.
2007 жылғы 28 ақпандағы №234-III «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 2-тармағына сәйкес ұйым басшысы (немесе жеке кәсіпкер) бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың келесі төрт тәсілінің бірін таңдай алады:

• бас бухгалтер басқаратын бухгалтерлік қызметті (бөлімді) құру;
• штатқа бас бухгалтер лауазымын енгізу;
• бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есептілікті жасауды бухгалтерлік немесе аудиторлық ұйымға не кәсіби бухгалтерге шарт негізінде тапсыру (бухгалтерлік аутсорсинг);
• бухгалтерлік есепті дербес жүргізу.

Өкілеттіктері мен жауапкершілігі тұрғысынан үшінші нұсқа штаттағы бас бухгалтердің қызметіне теңестіріледі.
Сонымен қатар, қоғамдық мүддесі бар ұйымдар (мысалы, акционерлік қоғамдар, қаржы ұйымдары, жер қойнауын пайдаланушылар) үшін Заңның 9-бабында бас бухгалтердің функцияларын кәсіби бухгалтер атқаруы тиіс екендігі белгіленген. Ал 15-бапқа сәйкес, бухгалтерлік есепті сыртқы бухгалтерлік ұйым жүргізген жағдайда қаржылық есептілікке ұйым басшысы және бухгалтерлік ұйымның басшысы (немесе кәсіби бухгалтер) қол қояды.
Яғни сапалы бухгалтерлік аутсорсинг заңнамада көзделген талаптарға толық сәйкес келеді және күрделі ұйымдарға қойылатын жоғары талаптарды да қамтамасыз ете алады.
Тәжірибеде бухгалтерлік есепті толық аутсорсингке беру әдетте келесі қызметтер кешенін қамтиды:

• бастапқы құжаттарды өңдеу;
• бухгалтерлік және салықтық есепті жүргізу;
• жалақыны есептеу;
• салықтық және қаржылық есептілікті дайындап, тапсыру;
• мемлекеттік органдардың тексерулері кезінде сүйемелдеу.

Бұл бір реттік кеңес беру емес, компанияның бухгалтерлік қызметін тұрақты негізде жүргізу, яғни іс жүзінде сыртқы бас бухгалтердің қызметін атқару болып табылады.

2026 жылғы салық реформасы бухгалтерлік есептегі қателіктердің құнын едәуір арттырды. Жаңа Қазақстан Республикасы Салық кодексінің негізгі өзгерістері іс жүзінде кез келген бизнеске тікелей әсер етеді:

• ҚҚС мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға дейін ұлғайтылды (ҚР Салық кодексінің 503-бабы). Дәрілік заттар мен медициналық қызметтердің жекелеген санаттары үшін төмендетілген мөлшерлемелер қарастырылған.
• ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі екі есеге төмендетілді - 20 000 АЕК-тен 10 000 АЕК-ке дейін (ҚР Салық кодексінің 101-бабы). 2026 жылғы АЕК мөлшері 4 325 теңге болған жағдайда бұл шамамен 43,25 млн теңгені құрайды. Енді ҚҚС төлеуші ретінде тіркелуге жататын компаниялар саны артып, тіркелу мерзімі шектен асқан күннен бастап 5 жұмыс күніне дейін қысқарды.
• Арнайы салық режимдерінің саны жетіден үшке дейін қысқартылды, сондай-ақ оларды қолдану талаптары қатаңдатылды.
• Жеңілдетілген салық режиміндегі жеткізушілерден сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша шығындар жалпы тәртіп бойынша корпоративтік табыс салығын (КТС) есептеу кезінде шегерімге жатқызылмайды (ҚР Салық кодексінің 286-бабы 1-тармағының 16) тармақшасы). Бұл B2B секторындағы контрагенттерді таңдауға деген көзқарасты айтарлықтай өзгертеді.
• Жоғары табыс алатын тұлғалар үшін жеке табыс салығының (ЖТС) прогрессивті мөлшерлемесі енгізілді.
• Осы өзгерістер жағдайында бухгалтерлік есепті дұрыс жүргізу мен салықтық тәуекелдерді басқарудың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Сондықтан көптеген компаниялар кәсіби бухгалтерлік аутсорсингті тәуекелдерді азайтып, заң талаптарын сақтаудың тиімді тәсілі ретінде қарастырып отыр.

Сонымен қатар, цифрлық бақылау күшейтілуде: электрондық шот-фактуралар (ЭСФ), тауарларға арналған ілеспе жүкқұжаттар (СНТ), виртуалды қойма жүйесі және ҚҚС бойынша автоматтандырылған салыстырмалы бақылау кеңінен қолданылады. Соның нәтижесінде бухгалтерлік есептегі қателер әлдеқайда жылдам анықталып, көп жағдайда автоматты түрде тіркеледі.
Осындай жағдайда штаттағы бір бухгалтерге түсетін жүктеме айтарлықтай артты. Сонымен бірге оның кәсіби біліктілігіне, тәжірибесіне және салық заңнамасындағы өзгерістерді тұрақты түрде қадағалап отыруына қойылатын талаптар да бұрынғыдан әлдеқайда жоғары болды.

Адал жауап: аутсорсинг барлығына және кез келген бизнес-модельге бірдей сәйкес келе бермейді.
Аутсорсинг әсіресе келесі жағдайларда тиімді:

• толыққанды бухгалтерлік қызметті ұстау тиімсіз болатын шағын және орта бизнеске, стартаптарға және жалпыға бірдей белгіленген салық режиміндегі ЖК-ларға;
• заң бойынша есептілікке қол қою үшін кәсіби бухгалтер қажет болатын, бірақ қымбат штат ұстау қажет емес қоғамдық мүдделі ұйымдарға;
• есептілікті түсінікті тілде жүргізу және бірнеше юрисдикцияда қатар сүйемелдеу маңызды болатын шетелдік меншік иелері бар компанияларға;
• есеп жүргізу көлемі жылдам өзгеретін өсу кезеңіндегі бизнеске.

Гибридті модельді қарастыру керек:

• күнделікті құжат айналымы үлкен өндірістік және сауда компанияларына, мұндай жағдайда кейбір функцияларды ішкі командада ұстау ыңғайлы;
• нақты салаларда жұмыс істейтін бизнеске (жер қойнауын пайдалану, қаржы секторы), мұнда штаттағы маман көбінесе жекелеген мәселелер бойынша сыртқы сараптамамен толықтырылады.

Көптеген жағдайларда ең тиімді шешім - гибридті модель: күнделікті операциялар мен есептілікті сыртқы команда жүргізеді, ал компания ішінде операциялық қызметті бақылап, негізгі процестерден хабардар болып отыратын маман қалады.

Бухгалтерлік есепті толық жүргізу тәуекелдерді азайтып, керісінше жаңа мәселелер туындатпауы үшін орындаушыны таңдағанда келесі аспектілерді тексеру қажет:

• біліктілігі: кәсіби бухгалтерлердің болуы және дәл сіздің салаңыздағы тәжірибесі;
• шарттық жауапкершілік: орындаушы өз қателігі болған жағдайда нақты нені өтейтіні, кәсіби жауапкершілікті сақтандырудың болуы;
• қызметтердің ашық құрамы: пакетке не кіретіні (бастапқы құжаттар, жалақы, кадрлық есеп, есептілік, тексерулерді сүйемелдеу), ал қандай қызметтер бөлек төленетіні;
• 2026 жылғы талаптарға дайын болуы: ҚҚС 16%-бен, жаңа нысандармен (300.00, 200.00 және т.б.), ЭСФ және СНТ жүйелерімен дұрыс жұмыс істеуі;
• құпиялылық: коммерциялық және бухгалтерлік құпияны сақтау тәртібі («Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» №234-III Заңның 12-бабы) және қол қойылған құпия ақпаратты жария етпеу туралы келісімнің болуы;
• түсінікті коммуникация: бекітілген менеджердің болуы, жауап беру мерзімдері және меншік иесіне тұрақты есеп беру жүйесі.

Аутсорсинг бас бухгалтер қызметі — «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңның 8-бабы 2-тармағында тікелей бекітілген толыққанды модель.
2026 жылы ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі, тіркеу шегінің төмендеуі және цифрлық бақылаудың күшеюі жағдайында бұл модель бизнеске аса маңызды артықшылықтар береді:

• сарапшылар командасына қол жеткізу;
• шығындарды алдын ала жоспарлау мүмкіндігі;
• салықтық тәуекелдерді төмендету;
• бухгалтерлік есептің үздіксіз жүргізілуін қамтамасыз ету.

Ең бастысы - жай ғана «есептілік тапсыру» емес, нәтижеге жауапкершілік алатын сенімді серіктесті таңдау.